Kolejka wąskotorowa : Szydłowiec PKP – Huta żelaza w Chlewiskach. Historia powstania.
Z monografii rodziny Platerów dowiadujemy się, że w Chlewiskach urodził się 6 października 1844 r. hrabia Ludwik Kazimierza Plater. Odziedziczył po matce wielkie i uprzemysłowione dobra w guberni radomskiej. Były to: Niekłań, Białaczów, Ruda i Skronina, Chlewiska i Pawłów. Od hrabiego Onufrego Małachowskiego otrzymał w drodze działów rodzinnych, Leliktów i Furmanów koło Niekłania. W 1841 r. Bliżyn był własnością Wielogłowskich. Od nich Plater zakupił dobra bliżyńskie. W ten sposób lasy majątku Chlewiska, Bliżyn i Niekłań połączyły w jedną całość. Trafnie podejmowane decyzje rozszerzyły znaczenie funkcjonujących zakładów przemysłowych. Jego kopalnie rudy żelaza i huty zatrudniały w 1893 r. ponad 1200 robotników i górników. Syn, Konstanty Plater, urodzony w Niekłaniu, dziedzic Chlewisk i Pawłowa rozbudował istniejący zespół wielkopiecowych w Chlewiskach w latach 1890-1892, który wraz z kopalniami rudy żelaza i tartakami był jego własnością. Dobra te sprzedał hrabiemu Pusłowskiemu za 1 200 000 rubli.
Kolejnym właścicielem majątku została spółka Akcyjna Handlowo-Przemysłowa Ł. Borkowoski w Warszawie. Firma została założona w 1880 r. Posiadała około dwudziestu przedstawicielstw na terenie kraju. W celu zwiększenia kapitału wyemitowano akcje wartości 4 000 000 złotych . Uruchomiono inwestycje budując nowe kopalnie rudy żelaza . W 1922 r. wybudowano linię kolejki wąskotorowej łączącej huty żelaza w Chlewiskach ze stacją PKP w Szydłowcu. Wybudowano również odcinek kolejki do uruchomienia tartaku w Aleksandrowie . Sieć kolejek połączyła kopalnie rudy żelaza na Skłobowskiej Górze , Skalnej Górce i Koźlej Górce.
Przebieg trasy kolejki wąskotorowej
Zaczynając do dworca stacji kolejowej w Szydłowcu, na której znajdowała się rampa załadunkowa przy bocznicy normalnotorowej, po której już nie ma żadnego śladu. Jednak nasyp prowadzi na zachód przez las, równolegle od asfaltowej drogi ze stacji w Szydłowcu do odległego o 5 km miasta. Dalszy ciąg nasypu kolejki odnajdujemy obok dawnego zakładu „ Warel”. Przy skrzyżowaniu obok stojącej tu kapliczki z 1896 r. jest koniec nasypu.
Rozbudowa Szydłowca i nowa obwodnica przyczyniła się do niwelacji terenu. Dalszy odcinek trasy, od dawnej szosy Krakowskiej służy jako wyasfaltowana droga lokalna i prowadzi dalej na zachód w nowej dzielnicy domów jednorodzinnych . Dawniej były tu pola.
Ulica kończy swój bieg i dalej poruszamy się nasypem kolejowym. Po prawej stronie znajduje się zabytkowy cmentarz. Obok dwa nieczynne kamieniołomy. Jeden z nich, „ Podkowiński” jest chronionym pomnikiem przyrody nieożywionej. Przekraczamy mostek na rzece Korzeniówce. Jednak nie zachowały się już stare przyczółki mostowe. Dalej trasa biegła prosto na zachód w kierunku Książka Majdowskiego zwanego także Starym, lasami na północ od wsi Budki. Pokonywała dwa mostki na strumieniach. Dziś cały teren porośnięty jest lasem a nasyp służy jako lokalna droga gospodarcza. Poruszamy się po nim aż do dawnych łąk w Stawkach. Tu łagodnym łukiem droga biegnie na zachód i pod kątem prostym dochodzi do drogi Chlewiska-Aleksandrów. Nasyp zachował swój kształt w zalesionym terenie po drugiej stronie wspomnianej drogi. Prowadzi na północ w kierunku zabudowań huty Chlewiska. Ślady dawnej kolejki urywają się na skraju lasu przy drodze prowadzącej do zalewu na rzece Szabasówce. W miejscu obecnej bramy do ośrodka nad zalewem, kolejka wąskotorowa miała torowisko na pobliski plac huty Chlewiska. Starsi mieszkańcy Chlewisk pamiętają dobrze z okresu młodości kolejkę a także późniejszy stan po niej , gdy jako małe dzieci bawili się na torach , oraz czasami szli wraz z rodzicami do Szydłowca po trasie kolejki wąskotorowej.
Kopalnie i kolejka wąskotorowa w Chlewiskach w okresie II wojny światowej i po jej zakończeniu
Po wkroczeniu Niemców do Chlewisk uruchomiono kopalnie rudy żelaza. Wielki piec został uszkodzony i nie nadawał się do wytopu rudy. Ostatecznie w 1940r. zakończył swoją pracę. W związku z tym, urobek z kopalń wożono do stacji PKP w Szydłowcu. Tu przeładowywano na rampie do wagonów normalno towarowych i wożono do wielkiego pieca w Starachowicach i Ostrowcu . Ostatni zachowany dokument z okresu okupacji hitlerowskiej dotyczy zatwierdzonego we wrześniu 1941 r. planu kopalni „ Wiktoria” . Niemcy bardzo precyzyjnie przeprowadzali badania zasobów rudy żelaza w całych dobrach dawnego majątku.
Po II wojnie światowej , nie uruchomiono już kolejki wąskotorowej , skończyła ona żywot na początku lat 50. Pozostałymi śladami są nasypy na trasie jej przejazdów.
Lokomotywa oraz węglarka zachowały się do XXI wieku i były wystawione na terenie domu kolonijnego na Sadku, lecz parę lat temu została ona sprzedana i zniknęła bez wieści .
Tomasz Jakubowski